صفحه اصلی|اخبار|درباره ما|تماس با ما
چهارشنبه ٠١ آذر ١٣٩٦
حصیربافی

یکی از کهن ترین و اصلی ترین صنایع دستی استان هرمزگان و به خصوص منطقه بشاگرد حصیربافی می باشد. مواد اولیه موردنیاز این هنر «پیش» نام دارد که از بوته داز تهیه می شود که در منطقه به وفور یافت می شود. داز در کنار رودخانه ها و مناطق کوهستانی می روید. برای ساخت هر وسیله حصیری پیش را که به صورت رشته های بلند حصیر است و از قسمت پایین به هم متصل هستند از بوته می چینند، آن را در آب خیس می کنند تا نرم شود و آماده بافتن شود.

توسط یک ابزار میل مانند به طول 20 سانتی متر رشته های پیش را از هم جدا و باریک می کنند. بافت حصیر با رد کردن پیش ها از روی هم انجام می شود و برای بافتن هر وسیله تعداد پیش موردنیاز و شکل بافت با هم متفاوت است. از مهم ترین ابزارهای حصیری که بافت آن ها در منطق رواج دارد می توان به تولک، تَخیر(حصیر)، بیوِزگ (الک)، مُشاک (جارو)، ساچی (کیف)، سواس (کفش) و بادبزن اشاره کرد.

تولک کیسه ای است در دار که برای نگهداری اشیاء مختلف خصوصا خرما از آن استفاده می شود. این کیسه در اندازه های مختلف بافته می شود و اغلب برای حمل و نقل غذای چوپان ها (خرما) مورد استفاده قرار می گیرد. در داخل کپرها هم برای نگهداری خرما، مواد غذایی خشک و سایر وسایل کوچک استفاده می شود و به نوعی می تواند جایگزین کمد، صندوق و قفسه باشد. بند تولک را به چوب های ستون کپر می بندند و به این ترتیب در کپر آویزان می کنند. یکی دیگر از استفاده هایی که از تولک می شده است جهت نگهداری وسایل حمام بوده است. در زمان های گذشته برگ کنار و ریشه درخت چلغوزک را به جای شامپو و صابون استفاده می کردند. زمان حمام و لباس شستن تولک حاوی این وسایل را با خود حمل می کردند.

این وسیله در زبان بشاگردی تولک و در لهجه مینابی گاوارِک نامیده می شود. معمولا در طرفین تولک بندی بافته می شود که باعث می شود خرما و وسایل داخل آن را به راحتی حمل کرد. برای بافت تولک از قسمت پایینی کیسه شروع می شود. تعداد پیش های موردنیاز به سایز تولک بستگی دارد. هرچه پیش های بیشتری در کنار هم چیده شود تولک بزرگ تری تولید می شود. پیش ها از وسط کنار هم چیده می شوند و بافت ضربدری آغاز می شود. این بافت از دو طرف ادامه پیدا می کند و به این ترتیب حالت گرد به وسیله داده می شود. در ابتدای کار با ابزار پیش ها را از هم جدا می کنند و سپس آن ها را به صورت ضربدری یکی از راست و یکی از چپ از روی هم عبور می دهند و به این ترتیب بدنه تولک بافته می شود. در انتها دهانه ظرف بافته می شود به این شکل که نوک پیش ها را داخل بدنه بافته شده به صورت برعکس جهت بافت داخل می کنند تا سفت شود. پس از بافت تولک بند پشمی از لابه لای حصیرها عبور داده می شود تا به عنوان بند کیف استفاده شود. در حین کار بافت، دست و پیش را با آب خیس می کنند تا بافتن به راحتی صورت گیرد. بافت درب کیسه نیز به همین صورت است؛ فقط درب با ارتفاع کوتاهتری بافته می شود. توسط بند پشمی بدنه و درب را به هم متصل می کنند. ساخت هر تولک حدود 1 روز زمان احتیاج دارد.

         

مهمترین بافته حصیری مورد استفاده در بشاگرد تخیر(حصیر) است. تخیر یکی از مهم ترین نیازمندی های ساخت کپر است. تخیرها با توجه به نوع استفاده در اندازه های مختلف بافته می شوند. برای ساخت دیواره و سقف کپر از تخیرهایی با طول 5 متر استفاده می شود و هر کپر حدود 10 تخیر نیاز دارد. البته هرچه اندازه ی کپر بزرگ تر باشد تخیر بیشتری برای پوشاندن سطح بدنه و سقف نیاز دارد. استفاده دیگر تخیر برای پوشاندن کف کپر است. یعنی از آن به عنوان کفپوش و فرش هم در کپرها و هم در منازل استفاده می شود.

         

برای بافت تخیر ابتدا پیش ها را به طول دلخواه در کنار هم می چینند و پیش های نزدیک به هم را به یکدیگر گره می زنند. روش بافت به صورت ضربدری است و به ترتیب پیش ها را از چپ و راست از روی یکدیگر عبور می دهند. بافت به شکل ردیفی انجام می شود و پس از به انتها رساندن هر ردیف به ابتدای ردیف بعدی می روند. بافت تخیر بر روی زمین انجام می شود و قسمت های بافته شده را لوله می کنند. بافت تا رسیدن به طول موردنظر ادامه پیدا می کند. در انتها پیش های مجاور را به یکدیگر گره می زنند تا محکم شود. معمولا پس از کامل شدن بافت، برای زیبایی و تمیزی کار دور تا دور تخیر را با پارچه نواری باریکی می دوزند تا پیش ها از بافت خارج نشوند.

یکی از ابزارهای مورد استفاده در این منطقه بیوِزگ (الک) است. این ابزار برای الک کردن آرد مورد استفاده قرار می گیرد. بافت بیوزگ هم مانند بافت تولک یک بافت ضربدری است و رد شدن دانه های ریز از میان پیش هایی که به صورت ضربدری در کنار هم قرار گرفته اند باعث الک شدن آرد می شود. این وسیله در دو سایز بافته می شود. سایز کوچک برای الک کردن آرد در داخل منزل استفاده می شود و از سایز بزرگ برای الک کردن خاک استفاده می شود. برای بافت بیوزگ یک دسته پیش متصل به هم را انتخاب می کنند و با ابزار سوزن (میل) پیش ها را از هم جدا می کنند و سپس شروع به بافت ضربدری می کنند. پس از حدود 30 سانت بافت، شروع به جمع کردن و باریک کردن بافت می کنند تا شکل قایق به خود بگیرد و در نهایت پیش ها را به هم گره می زنند. ساخت هر بیوزگ برای زنان بشاگردی چند ساعت زمان می برد و آن ها در زمان باقی مانده از کارهای روزمره خود می توانند روزی 2 بیوزگ ببافند.

بافت کیف (ساچی): به کیف هایی که با حصیر بافته می شود ساچی یا کَوَندَر می گویند. بافت کیف از بخش زیر آن شروع می شود. پیش ها را با آب خیس می کنند تا نرم شود سپس آن ها را به هم گره می زنند. هرچه تعداد پیش ها بیشتر باشد ساچی بزرگ تری بافته می شود. بافت ساچی از قسمت زیر آن شروع می شود. پیش ها را به شکل ضربدری از روی هم رد می کنند و بافت حصیری را از دو طرف شروع می کنند. پس از این که 3 حصیر بافته شد، به وسیله بند پشمی این سه قسمت را به هم می دوزند تا شکل مستطیلی به خود بگیرد. اگر بند پشمی موجود نباشد از پیش های نازک برای دوختن استفاده می شود. پس از بافت ساچی، بند پشمی بلندی برای آویزان کردن به دو طرف آن می بافند به این شکل که بند را از لابه لای حصیر بافته شده رد می کنند تا محکم شود.

یکی از مهم ترین استفاده هایی که از ساچی می کنند زمان چیدن خرما است. بند آن را به شانه خود آویزان می کنند و از نخل بالا می روند و بند آن را به درخت آویزان می کنند و خرماهای چیده شده را داخل آن می ریزند و به پایین می آورند. ساچی در اندازه های مختلف بافته می شود. ساچی های بزرگ برای مردان است که در زمان چیدن خرما استفاده کنند و ساچی های کوچک برای زنان است که برای جمع آوری محصول و چیدن برگ و میوه گیاهان خودرو استفاده کنند و خوراکی هایی را که جمع آوری کرده اند داخل آن حمل کنند. به همین دلیل برای ساچی بند بلندی می بافند.

    

برای بافت مُشاک (جارو) ابتدا توسط 4 پیش که آن ها را از وسط تا کرده اند، یک بافت شطرنجی ایجاد می کنند که درواقع قسمت بالای جارو می شود. شکل بافت شطرنجی به این شکل است که 4 پیش را در کنار هم و 4 پیش را با زاویه 90 درجه (دو به دو در مقابل هم) قرار می دهند و یکی در میان هر پیش را از زیر و روی پیش های عمودی رد می کنند. پیش های افقی و عمودی را از بین لایه های زیری و رویی پیش ها رد می کنند و محکم می کشند تا یک شطرنج 4 در 4 ایجاد می کنند.

         

تعداد زیادی پیش را مرتب دسته کرده، از وسط تا می کنند و سپس بافت شطرنجی ایجاد شده را در بالای قسمت تا شده می گذارند و این دو بخش را محکم به هم وصل می کنند. بخش های بالایی مشاک را با پیش های نازک دیگر محکم می بندند تا رشته های جارو محکم شده و حرکت نکنند.

          

یکی دیگر از وسایلی که به وسیله ی پیش بافته می شود سبد برای نگهداری و جا به جا کردن وسایل است. این سبد با توجه به مورد مصرف، در اندازه های مختلف بافته می شود. در دو طرف سبدهای بزرگ دسته هم می بافند تا کار جابجایی وسیله توسط آن به راحتی صورت گیرد. ازجمله کاربردهای این سبد حمل و نقل خاک و ... برای کشاورزی و بنایی و خصوصا برداشت محصول خرما است. با این روش بافت انواع و اقسام وسایل دیگر از جمله وسیله های تزیینی و بادبزن هم بافته می شود.